චෝල රජු වන රාජ රාජ හා ඔහුගේ පුත් රාජේන්ද්‍ර (ක්‍රි:ව 1017) විසින් පස්වන මිහිදු රජු ඉන්දියාවට රැගෙන යාමත් සමග අනුරාධපුර රාජධානිය බිදවැටින. ඒ සමග ලංකාවේ අග නගරය පොළොන්නරුව බවට පත්විය. සොලීන් විසින් පොළොන්නරුව “ජනනාතපුරම්“යන නාමයෙන් පවා හැදින්විය. අනුරාධපුර රජවරුන් පොළොන්නරුව උප නගරයක් ලෙස සංවර්ධනය කිරීමට හේතු වුයේ ප්‍රදේශයේ වී වගාවට යෝග්‍ය සරුසාර පසක් හා ජල පහසුකම් පැවතීම හේතුවෙනි. මේ අරමුණින් වසභ ක්‍රි.ව 67-111 ඇළහැර ඇළ ද, මහසෙන් ක්‍රි.ව 274-301 මින්නේරිය හා කවුඩුල්ල වැව් ද, 1 වන උපතිස්ස ක්‍රි.ව 365-406 තෝපාවැවද, 2 වන අග්බෝධි ගිරිතලේ ආදී වැව් හා ඇළ මාර්ග ද ඉදි කළහ. පොළොන්නරුව ආරක්ෂාව අතින් අතිශය වැදගත් ස්ථානයක පිහිටියේය.
සෝලීන්ගෙන් රජරට මුදවාගෙන මහා විජයබාහු (ක්‍රි:ව: 1055-1110) රජතුමා පොළොන්නරු රාජධානියේ පළමු රජු බවට පත්වූහ. මෙම රජතුමා වැව් අමුණු සහ වෙහෙර විහාර අලුත්වැඩියා කොට ශාසනික මෙන් ම ආර්ථික සංවර්ධනය ආරම්භ කළේය. පසුව ජයබාහු,වික්‍රමබාහු හා ගජබාහු පොළොන්නරුවේ රජවිය. ඉන්පසුව රජ වූයේ මහා පරාක්‍රමබාහු (ක්‍රි:ව: 1153-1186) රජතුමාය. ඔහු පොළොන්නරුව පමණක් නොව ලංකාවම පෙරදිග ධාන්‍යාගාරය බවට පත් කිරීමට සමත්විය. මෙතුමාගේ මිය යාමෙන් පසු නිශ්ශංකමල්ල රජතුමා,ලීලාවති රැජිණ වැනි රජවරුන් හා රැජිණියන් විසින් පො‍ළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පාලනය ගෙන ගියහ.
දුර්වල රජ‍වරුන්ගේ අසාර්ථක පාලනය හේතුවෙන් ආර්ථිකය මෙන්ම පරිපාලනයද බිදවැටිණ. එම අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජනය ගත් කාලිංග මාඝ (ක්‍රි.ව 1214) රජරට යටත් කොට ගෙන වනසා දැමීම හේතුවෙන් රාජධානිය නිරිත දිගට සංක්‍රමණය වීමත් සමග ප්‍රදේශය වනයෙන් වැසී ගියේ ය. වනරොදින් මෙන් ම පසින් වැසී ගිය පුරාවස්තු නැවත මතු කොට එළිපෙහෙලි කරවා සංරක්ෂණය කිරීම ආරම්භ ‍කළේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ආරම්භ කළ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගිනි. එම සංවර්ධන කටයුතු තවදුරටත් පවත්වා ගෙන යනු ලබන්නේ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගිනි. දැනට පොළොන්නරුව ලෝක උරුම නගරයක් බවට පත් කර ඇත.
වර්තමානයේ පොළොන්නරුව, මෛත්‍රීපාල සිරිසේන ජනාධිපතිතුමාගේ “පිබිදෙමු පොළොන්නරුව“ යන ප්‍රධාන සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය යටතේ විශාල සංවර්ධනයක් වෙමින් පවතී.

පොලොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ සීමාවන්

• ශ්‍රී ලංකා‍‍වේ උතුරු මැද පලාතේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය තුල කොළඹින් කි.මි 216 ක් දුරින් මහවැලි මිටියාවතේ තැනිතලා භූමි භාගයක පිහිටි පොළොන්නරුව වූ කලි වර්තමාන දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රධාන නගරයයි. පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි.මී.3337.9කි. උතුරු අක්ෂාංශ 7’ 40” – 8’ 21” හා නැගෙනහිර දේශාංශ 80’ 44” – 81’ 20” අතර පිහිටා ඇත. උන්නතාංශය අඩි 50-500 කි. ත්‍රිකුණාමලය, මඩකලපුව, අම්පාර, මාතලේ හා අනුරාධපුරය යන දිස්ත්‍රික්ක වලින් මායිම් ව ඇත.

කාළගුණය

^{පොලොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 28.6c° වන අතර අධික උෂ්ණත්වයක් පවතින ජුලි, අගෝස්තු මාසවල දී එය 36.8c° පමණ වන අතර අවම උෂ්ණත්වයක් පවතින ජනවාරි, පෙබරවාරි වනවිට 20.6c° පමණ වේ. පොලොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයට ඊසාන දිග මෝසම මගින් වර්ෂාව ලැබෙන අතර එය සැප්තැම්බර් සිට ජනවාරි අතර කාලය තුල වාර්තා වේ. වාර්ෂික සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනය 119.78mm පමණ වේ.} 

දිස්ත්‍රික් ලේකම්වරුන්ගේ නාමලේඛනය